En wie zorgt er eigenlijk voor jou?

Stel, er valt een pijnlijke stilte in de vergadering over een rommelig, last-minute project. Iedereen staart naar zijn koffiekopje. En wie verbreekt na tien seconden de stilte met een zucht? "Laat maar, ik trek het wel even recht." Grote kans dat jij het bent. Je ziet sneller dan de rest wat er moet gebeuren en lost het geruisloos op. Fijn voor je collega's, maar zelf ben je aan het eind van de week vaak helemaal leeg. Wie de hele dag andermans problemen oplost, vergeet namelijk één cruciaal persoon: zichzelf.

Als coach zie ik dit patroon vaak bij introverte, hoogbegaafde en neurodivergente professionals. Ze nemen te veel hooi op hun vork, maar vinden hulp vragen vreselijk. Vaak wordt gedacht dat dit komt door koppigheid of perfectionisme. Maar dat klopt niet. Het heeft namelijk alles te maken met hoe de hersenen werken. Hoe zit dat precies? Laten we eens onder de motorkap kijken.

Je lost het op in je eigen hoofd (introversie)

Om te snappen waarom je vaak te veel doet, moeten we eerst kijken naar hoe je prikkels verwerkt. Mensen die introvert zijn, hebben een brein dat van nature al heel actief is. Een fel licht, een drukke kantoortuin of een zuchtende collega; je pikt het allemaal op.

Omdat je zoveel oppikt, ben je sneller overprikkeld. Hoe ga je daarmee om? Je lost het vanbinnen op. Waar een druk, extravert persoon gaat zuchten, steunen of klagen bij het koffieapparaat, doe jij de deur in je hoofd dicht. Je vecht in stilte tegen de stress. Aan de buitenkant blijf je rustig en werk je gewoon door.

Het nadeel hiervan? De buitenwereld ziet iemand die alles perfect onder controle heeft. Niemand biedt je hulp aan, simpelweg omdat je er niet uitziet alsof je hulp nodig hebt.

Je ziet de problemen als eerste (hoogbegaafdheid)

Ben je hoogbegaafd? Dan komt er nog iets bij. Je overziet dingen razendsnel. Terwijl je collega’s nog aan het nadenken zijn over stap één, zie jij al waar stap tien helemaal mis gaat lopen. Je voelt ook vaak heel sterk aan wat eerlijk is en wat er moet gebeuren.

Omdat jij de fouten zo helder ziet, voel je je automatisch verantwoordelijk om er iets aan te doen. Je weet immers ook hóé je het moet oplossen. Je omgeving raakt hier heel snel aan gewend. Mensen gaan achterover leunen en denken: "Oh, dat lost zij wel even op." Doordat je overal zo goed in bent, val je in je eigen valkuil. Mensen vergeten dat de zware kar trekken ook voor jou gewoon zwaar is.

Hulp vragen kost meer energie dan het zelf doen

Voor veel mensen klinkt 'hulp vragen' als iets fijns. Maar als je een heel snel en complex brein hebt, voelt dat heel anders. Hulp vragen is dan geen opluchting, het is een enorm project. Waarom?

Stel, je bent moe en je wilt een taak overdragen. Dan moet je eerst precies bedenken wát je nodig hebt. Vervolgens moet je al jouw snelle gedachtes vertalen naar simpele, logische stappen voor je collega. En daarna nog de taak uit handen geven en maar hopen dat die ander het goed doet (en niet op een manier waar jij je weer aan ergert).

Dit hele proces van uitleggen en controleren kost vaak veel méér energie dan de taak gewoon even snel zelf afmaken. Alles zelf oplossen is dus geen koppigheid; het is een manier om de batterij van je hersenen niet helemáál leeg te trekken.

Toneelspelen

Als je de hele dag de sfeer aanvoelt, problemen oplost voor anderen en probeert niet te laten merken dat je eigenlijk moe bent, dan ben je aan het maskeren. Je zet eigenlijk de hele dag een onzichtbaar masker op om het voor de rest makkelijk te maken.

Dit is voor je hersenen en je lichaam topsport. Je maakt constant een beetje stresshormoon aan. Wat ooit begon als een mooie eigenschap, eindigt in een lichaam dat helemaal op en versleten is.

Hoe moet het dan wel?

Je hoeft je niet ineens anders voor te doen. Je bent slim, je bent zorgzaam en je bent goed in wat je doet. Maar je mag wel leren dat je niet de enige persoon op de wereld bent die dingen moet oplossen. Mensen zijn niet gemaakt om alles alleen te doen. We hebben elkaar nodig om rustig te blijven en ons werk goed te kunnen doen.

Ben jij altijd de persoon die als eerste opspringt om een probleem op te lossen? Begin dan vanaf morgen met één klein ding. Kies één taak of één vraag uit die je expres niet oplost. Laat de stilte in een vergadering maar eens duren. Kijk maar eens wat er gebeurt als jij niet ingrijpt. Vaak staat er dan vanzelf iemand anders op.

En tot slot, een tip voor iedereen die werkt of leeft met zo'n ultieme 'fikser': wacht niet tot ze om hulp vragen. Vraag niet: "Kan ik je ergens mee helpen?" (want dan moeten ze wéér nadenken). Pak gewoon iets uit hun handen. Zeg: "Ik zie dat je het druk hebt, ik ga deze taak nu van je overnemen." Dat is precies de reddingsboei ze vaak nodig hebben.