Vorige
neurodivergentie onbegrip communicatie neurodiversiteit
Is het mogelijk om iemand anders écht volledig te begrijpen?
Karolien Koolhof •
We denken vaak dat praten simpel is. Ik zeg iets, jij hoort het, en dan snap je precies wat ik bedoel. We gaan er daarbij van uit dat onze hersenen werken als een videocamera: ze nemen precies op wat er gebeurt. Maar wetenschappers weten inmiddels dat dit niet klopt. Je hoofd is geen camera die opneemt, maar een projector die beelden afspeelt. We zien de wereld niet zoals die is, maar zoals wij zijn.
Aankomende donderdag lanceer ik mijn nieuwe boek over neurodiversiteit (verschillende soorten breinen) op de werkvloer. In aanloop daarnaartoe wil ik het hebben over waarom het zo vaak misgaat tussen mensen. Want pas als we snappen waarom we elkaar niet begrijpen, kunnen we er iets aan doen.
Een van de belangrijkste ontdekkingen over ons brein komt van de onderzoeker Karl Friston. Hij zegt eigenlijk iets heel grappigs: ons brein is lui. Je brein heeft geen zin om elke seconde opnieuw uit te vogelen wat er gebeurt. In plaats daarvan doet het continu voorspellingen. Het is een gokmachine. Op basis van wat je vroeger hebt meegemaakt, hoe je bent opgevoed en hoe je biologisch in elkaar zit, gokt je brein wat er gaat gebeuren.
Stel: ik stuur je een hele korte e-mail zonder emoticons. Heeft jouw brein geleerd dat ‘kort’ betekent dat iemand boos is? Dan schrik je. Heeft jouw brein geleerd dat ‘kort’ betekent dat iemand efficiënt is? Dan ben je blij.
De mail is precies hetzelfde. Maar het plaatje in ons hoofd is totaal anders. We kijken allemaal door onze eigen, gekleurde bril. En het lastige is: we hebben vaak niet eens door dat we die bril op hebben. We denken dat onze versie de waarheid is.
Twee talen
Dit wordt nog ingewikkelder als we kijken naar neurodiversiteit. Denk aan mensen met autisme, ADHD of dyslexie. Hun brein werkt net even anders dan het gemiddelde brein. Vroeger dachten we vaak: "Als iemand met autisme mij niet snapt, dan mankeert die persoon iets aan zijn sociale vaardigheden."
De socioloog Damian Milton heeft dat idee onderuitgehaald. Hij noemt het het double empathy problem. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent eigenlijk dat het geen eenrichtingsverkeer is.
Vergelijk het met computers. Als je een bestand van een Apple computer naar een Windows computer stuurt, gaat de opmaak soms kapot. Ligt dat aan de Apple? Of aan Windows? Aan geen van beide. Ze spreken gewoon een andere taal.
Zo werkt het ook op de werkvloer. Als ik een 'neurotypisch' brein heb en jij een 'neurodivergent' brein, dan praten we soms langs elkaar heen. Niet omdat jij het niet snapt, of omdat ik het niet snap. Maar omdat onze besturingssystemen niet op elkaar zijn afgestemd.
Botsingen
Je zou kunnen denken: "Wat een gedoe. Was maar iedereen hetzelfde, dan hadden we nooit ruzie." Dat klinkt lekker rustig, maar het is funest voor succes. De wetenschapper Scott Page heeft berekend dat teams die ‘hetzelfde denken’, vaak dommere fouten maken. Als iedereen in de vergaderzaal het direct met elkaar eens is, mis je iets. Je hebt mensen nodig die anders kijken.
Je hebt de chaotische creatieveling nodig én de pietje-precies. Je hebt de snelle denker nodig én de diepe denker. Ja, dat botst weleens. Dat levert irritatie op. Misschien zelfs ruzie. Maar die wrijving geeft ook glans. Juist op het moment dat je denkt: "Hè, waarom doet die collega zo raar?", sta je op het punt om iets te leren wat je zelf nooit had kunnen bedenken.
"Hoe werkt dat bij jou?"
Wat kunnen we hiermee op maandagochtend? Het begint met toegeven dat we het niet altijd weten. Dat is lastig. Ook ik trap regelmatig in de valkuil dat ik denk dat mijn logica de enige logica is. Als iemand het daar niet mee eens is, voelt dat vervelend.
Maar de truc is om die irritatie om te zetten in een vraag. In plaats van te oordelen: "Hij snapt er niks van", kun je ook denken: "Welke bril heeft hij op? Wat ziet hij dat ik niet zie?" In vaktermen heet dat psychologische veiligheid: het moet veilig zijn om anders te zijn en anders te denken.
Samenwerken
Zullen we elkaar ooit 100 procent begrijpen? Waarschijnlijk niet. Daarvoor zijn onze 'brillen' te verschillend. Maar dat hoeft ook niet. Het doel is niet dat we allemaal hetzelfde worden. Het doel is dat we snappen dat we verschillend zijn.
Precies hierover gaat mijn nieuwe boek Een Tikkeltje Anders Is Eigenlijk Heel Normaal. Het is een boek over hoe je al die verschillende breinen op de werkvloer met elkaar laat samenwerken, zonder dat we gek van elkaar worden. Vanaf aanstaande donderdag ligt het in de winkel. Voor iedereen die bereid is om zijn eigen bril eens af te zetten of er in ieder geval eentje bij te pakken.
Over de auteur
- Karolien Koolhof is coach voor introverten en hoogbegaafden
- Auteur van het boek Introvert Leiderschap
- Contact