Vorige
hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid voelt lang niet altijd als een gave
Karolien Koolhof •
Over hoogbegaafdheid bestaat een hardnekkig misverstand, namelijk dat het vooral makkelijk is. Je pakt dingen snel op en je bent vaak de slimste in de kamer. Wie zou daarover klagen? Toch herkennen veel hoogbegaafde mensen zich maar half in dat plaatje. Ze merken dat het woord "gave" niet helemaal dekt wat ze van binnen ervaren en voelen zich soms bijna schuldig dat ze er niet dankbaarder onder zijn.
Dat komt doordat hoogbegaafdheid iets anders is dan de meeste mensen denken. We meten het meestal aan de buitenkant, aan prestaties en aan een IQ-score. Maar in het vakgebied zelf wordt er al decennia anders naar gekeken. Een veelgebruikte omschrijving, die in 1991 werd geformuleerd door de zogeheten Columbus Group, legt de nadruk niet op wat iemand presteert, maar op hoe iemand de wereld ervaart.
Hoogbegaafdheid is in die visie een combinatie van een snel, ver reikend verstand en een grote intensiteit, die samen zorgen voor een innerlijke beleving die wezenlijk anders is dan gemiddeld. Dat woord intensiteit is de sleutel en het verklaart veel van wat als "gave" wordt aangeprezen maar van binnen soms zwaar weegt.
Intensiteit
Intens denken en intens voelen klinken aantrekkelijk, maar ze hebben een prijs. Als je hoofd altijd aanstaat, kun je moeilijk stoppen met analyseren, ook als je dat niet wilt. Een opmerking die een ander allang vergeten is, blijf jij van alle kanten bekijken. Een onrecht dat anderen laten passeren, blijft bij jou nog dagen knagen. Diezelfde gevoeligheid die je scherp maakt en dingen laat zien die anderen missen, maakt je ook kwetsbaar voor overprikkeling en voor het gevoel dat je te veel bent.
In de literatuur over hoogbegaafdheid wordt die intensiteit vaak beschreven met de term overexcitabilities, afkomstig van de psychiater Kazimierz Dabrowski. Het is een populair en herkenbaar model, al is het bewijs ervoor minder eenduidig dan soms wordt gesuggereerd. Wat wél breed wordt gedeeld, is de observatie zelf: dat veel hoogbegaafde mensen alles een graad heftiger beleven dan hun omgeving, in het denken en in het voelen.
Uit de pas
Er komt nog iets bij en dat heet asynchronie. Bij hoogbegaafdheid loopt de ene ontwikkeling vaak voor op de andere. Je begrijpt als kind al abstracte dingen waar je emotioneel nog niet mee overweg kunt. Je verstand rent vooruit terwijl de rest bijblijft in een ander tempo. Dat maakt dat je je van binnen soms verdeeld voelt, en van buiten uit de pas met de mensen om je heen. Je bent te serieus voor de speelplaats en te gevoelig voor de vergaderzaal.
Dat verklaart een ervaring die veel hoogbegaafde volwassenen delen, namelijk het gevoel er net naast te staan. Niet omdat er iets mis is, maar omdat je nu eenmaal een andere maat hebt. En dat is vermoeiender dan een gave hoort te zijn.
Geen diagnose
Hier is een belangrijke kanttekening op zijn plaats, juist omdat over dit onderwerp veel onzin rondgaat. Hoogbegaafdheid is geen aandoening, en hoogbegaafde mensen zijn als groep niet ongelukkiger of labieler dan anderen. Onderzoek laat dat keer op keer zien. De intensiteit en de asynchronie zijn geen symptomen die genezen moeten worden, maar eigenschappen van een bepaald soort brein. Het misverstand werkt alleen twee kanten op. Wie denkt dat hoogbegaafdheid puur een cadeau is, snapt niet waarom het zwaar kan zijn. En wie het als een probleem behandelt, maakt van een manier van zijn ten onrechte een klacht.
De waarheid ligt ertussenin. Hoogbegaafdheid geeft je een rijk en snel binnenleven, met alle mooie kanten die daarbij horen, van creativiteit tot het vermogen verbanden te zien die anderen ontgaan. Maar datzelfde binnenleven vraagt onderhoud, en het past niet altijd soepel in een wereld die op een gemiddeld tempo is ingericht.
Wat het je oplevert
De winst zit niet zozeer in een label. Ze zit in het begrip dat eronder ligt. Als je snapt dat je intensiteit erbij hoort, ga je jezelf minder wantrouwen wanneer je ergens langer op blijft kauwen dan anderen. Als je weet dat je hoofd brandstof nodig heeft, ga je op zoek naar werk en gesprekken die diep genoeg gaan om je bezig te houden, in plaats van je te schikken naar wat net te oppervlakkig is. En als je accepteert dat je soms uit de pas loopt, hoef je niet langer je best te doen om kleiner te zijn dan je bent.
Hoogbegaafdheid voelt zelden als een cadeautje dat je zomaar uitpakt. Het voelt eerder als een eigenschap die je leert kennen, met scherpe en zachte kanten. En zodra je haar herkent voor wat ze is, hoef je jezelf een stuk minder bij te schaven.
Over de auteur
- Karolien Koolhof is coach voor introverten en hoogbegaafden
- Auteur van het boek Introvert Leiderschap
- Contact