Vorige
zomer vakantie hoogbegaafdheid
Wat doe je met de leegte als het werk stil valt?
Karolien Koolhof •
De zomer is vaak een rustigere periode op het werk. Projecten zijn afgerond, collega's gaan op vakantie en de mailbox die maandenlang overliep, wordt ineens overzichtelijk. Voor veel mensen is dat een opluchting. Maar als je iemand bent die op intensiteit draait, kan die stilte juist ongemakkelijk voelen. In plaats van rust merk je onrust, of een vage leegte die je niet goed kunt plaatsen. En dat is verwarrend, want je zou toch blij moeten zijn dat het even rustig is.
Je bent niet de eerste die dit opmerkt. De psychiater Viktor Frankl beschreef al wat hij de zondagsneurose noemde: de neerslachtigheid die mensen overvalt op het moment dat de drukte van de werkweek wegvalt en de leegte vanbinnen ineens voelbaar wordt. Zolang je bezig bent, merk je die leegte niet zo. Pas als het werk wegvalt, kom je oog in oog te staan met de vraag wat je dagen eigenlijk vult. Frankl zag dat niet als een teken van ziekte, maar als iets wat hoort bij een mens die op zoek is naar betekenis.
Voor wie van nature veel denkwerk nodig heeft, speelt dit sterker. Psychologen spreken van need for cognition, een begrip dat Cacioppo en Petty in 1982 introduceerden. Het beschrijft hoezeer iemand er behoefte aan heeft om te denken en er plezier aan beleeft. Mensen die hier hoog op scoren zoeken ingewikkelde vraagstukken niet op uit plichtsbesef, maar omdat hun hoofd het nodig heeft. Het is geen kwestie van slimmer zijn, maar van een innerlijke motor die wil draaien. Werk levert die motor vaak precies de brandstof die hij vraagt: een lastig probleem of een nieuw vakgebied om te ontrafelen. Valt dat weg, dan blijft de motor ronken zonder dat er iets te doen is. Je hoofd gaat niet uit, het gaat zoeken. En als er niets te kauwen is, begint het op zichzelf te kauwen, in de vorm van piekeren of dat onbestemde gevoel dat er iets mist.
Eigenwaarde
Daar komt vaak nog een tweede laag bij, en die heeft met eigenwaarde te maken. De psychologen Crocker en Wolfe lieten zien dat ons gevoel van eigenwaarde geen vaste grootheid is, maar meebeweegt met hoe goed we presteren op de gebieden waaraan we onze waarde hebben opgehangen. Voor wie veel van zijn identiteit ontleent aan wat hij bijdraagt en oplost, is een stille week dan ook meer dan alleen vervelend. Het voelt als een soort wegvallen. De vraag wie je bent als je even niet nodig bent, hoeft niet hardop gesteld te worden om toch onder je huid te kruipen.
De reflex is bijna altijd dezelfde: vullen. Je zoekt een nieuwe cursus, begint aan een zijproject, gaat alvast vooruitwerken of plant de agenda toch maar weer vol. Dat helpt even, maar het bevestigt ook stiekem de aanname dat je alleen oké bent zolang je bezig bent. Dat stilte iets is om snel doorheen te komen in plaats van iets waar je in mag zijn. De vraag is dan ook niet zozeer hoe je die leegte vult, maar wat de leegte je probeert te laten zien.
Luisteren
Soms is het antwoord simpel. Je bent moe na een intense periode en de rust is precies wat je nodig hebt. Maar soms wijst dat lege gevoel op iets anders. Het kan zijn dat je werk je al langer te weinig gaf, en dat je dat in de drukte niet kon horen. De stilte maakt dat hoorbaar. Het is de moeite waard om daar even naar te luisteren voordat je het wegwerkt met de eerste de beste bezigheid.
Dat je hoofd brandstof nodig heeft, betekent trouwens niet dat het altijd je werk hoeft te zijn dat die levert. Je kunt die behoefte ook ergens anders kwijt. Een lastig boek, of iets met je handen dat je volledige aandacht vraagt, kan je denken net zo goed voeden. Het hoeft niet nuttig te zijn. Het gaat erom dat een hoofd dat graag werkt iets nodig heeft om zich aan te verbinden, ook als het werk even stilligt.
Niet onmisbaar
Het lastigste, en misschien wel het belangrijkste, is iets anders. Het is oefenen met even niet de oplosser zijn. Niet onmisbaar. Merken dat de wereld doordraait terwijl jij niets bijdraagt, en dat je er nog steeds bent. Dat voelt in het begin als verlies, maar het is eerder een ontdekking: dat je waarde niet helemaal afhangt van wat je presteert.
Die leegte is de keerzijde van een brein dat graag werkt en van een leven waarin je betekenis haalt uit wat je doet. En tegelijk is het een uitnodiging om te ontdekken wie je bent als je even niets hoeft op te lossen. Misschien ontdek je dan dat je die rust niet hoeft te zoeken in een lege agenda, maar dat je ook prima jezelf kunt zijn op een moment dat er even niets te doen is.
Over de auteur
- Karolien Koolhof is coach voor introverten en hoogbegaafden
- Auteur van het boek Introvert Leiderschap
- Contact