Ga naar inhoud
neurodiversiteit neurodivergentie anders zijn schematherapie

Altijd net een beetje aan de zijkant

Karolien Koolhof •
Altijd net een beetje aan de zijkant

Je staat op een verjaardag met een drankje in je hand. Om je heen wordt gelachen en de gesprekken lijken vanzelf te gaan. Jij staat er ook, maar toch voelt het alsof er een dun laagje glas tussen jou en de rest zit. Ergens vanbinnen klinkt dat bekende stemmetje: ik hoor hier eigenlijk niet echt bij. Waar komt dat vandaan? En wat kun je ermee?

Het gevoel er niet bij te horen zit vaak in de kleine momenten. Neem je werk. Collega's gaan samen lunchen en jij twijfelt of je mee mag, ook al heeft niemand gezegd dat het niet mag. Dus eet je toch maar achter je bureau, want dat is makkelijker, zeg je tegen jezelf. Bij de koffieautomaat praten anderen over hun weekend en terwijl jij nog zoekt naar iets wat je kunt zeggen, is het moment alweer voorbij.

Op een feestje of bijeenkomst scan je bij binnenkomst meteen de ruimte: met wie kan ik praten, waar kan ik staan? Je zoekt het gezelschap van die ene persoon die je kent, of je houdt je bezig met de hapjes of de kinderen. Na een uurtje ben je doodmoe en ga je als een van de eersten naar huis.

Zelfs in een vriendengroep, bij mensen die je al jaren kent, kun je je soms een buitenstaander voelen. Zij lijken iets te delen wat jij mist, een soort vanzelfsprekendheid of gemeenschappelijke taal. Jij bent er wel, maar net niet helemaal.

En dan is er nog dat wat er in je hoofd gebeurt. Je vergelijkt jezelf voortdurend met anderen, die het makkelijker lijken te hebben en ergens vanzelf in passen. Jij bent anders: te stil, te serieus, te gevoelig, te raar, te ‘iets’. Soms trek je je daarom alvast terug, voordat een ander kan merken dat je er niet bij past.

Niet zomaar

Dit gevoel ontstaat meestal niet zomaar, want vaak heeft het wortels in vroeger. Misschien was je als kind het enige kind dat anders was, in je klas of in je gezin. Misschien verhuisde je vaak of werd je gepest. Of misschien voelde je gewoon dat je anders was en vond je niemand die dat begreep.

Als kind trek je daar een logische conclusie uit: ik ben anders, ik hoor er niet bij. Die conclusie neem je mee, ook als de omstandigheden allang veranderd zijn. Als een overlevingsstrategie die ooit zin had, maar die je nu soms meer in de weg zit dan helpt.

Dat gevoel houdt zichzelf daarna vaak in stand. Omdat je verwacht dat je er niet bij hoort, houd je afstand. Omdat je afstand houdt, leren anderen je minder goed kennen. En omdat ze je minder goed kennen, voel je je inderdaad meer een buitenstaander. Zo lijkt het gevoel steeds opnieuw bevestigd te worden. Ondertussen kost het veel energie. Je bent alert en je past je aan. Geen wonder dat sociale situaties je uitputten en dat je soms liever thuisblijft, ook al verlang je eigenlijk naar verbinding.

Herkennen

Wat kun je hier nu mee? Het begint allemaal met opmerken. Door het een naam te geven, ontstaat er een beetje ruimte tussen jou en het gevoel. In die ruimte kun je je afvragen of het gevoel ook klopt met de feiten. Dat je je een buitenstaander voelt, betekent namelijk niet dat je het ook bent. Wat is het bewijs dat je er niet bij hoort en wat is het bewijs dat je er wél bij hoort? Vaak blijkt dat tweede rijtje langer dan je dacht: iemand die je uitnodigde of een vriend die al jaren blijft.

Waarschijnlijk ben je ook heel goed in het zien van verschillen tussen jou en anderen. Probeer daarom eens bewust te letten op wat je deelt. Misschien vindt die collega koken ook leuk, of heeft die buurvrouw ook een hekel aan maandagochtenden. Verbinding begint vaak bij iets kleins en je hoeft ook niet ineens het middelpunt van elk feestje te worden. Ga één keer mee lunchen of vraag iemand naar zijn of haar weekend en kijk wat er gebeurt. Vaak valt het mee en elke keer dat het meevalt, leert je brein iets nieuws.

Bedenk ook dat je niet bij iedereen hoeft te horen. Eén of twee mensen bij wie je echt jezelf kunt zijn, maken al een groot verschil. En soms voel je je simpelweg een buitenstaander omdat je in de verkeerde groep zit. Een hobbyclub, een cursus, vrijwilligerswerk of een groep rond iets wat jou raakt, kan een plek zijn waar je ineens wél aansluiting vindt.

Het gevoel aan de zijkant te staan, is iets wat veel mensen met zich meedragen, vaak in stilte. Het is een patroon dat je ooit hebt geleerd. En wat je geleerd hebt, kun je ook weer anders leren. Merk je dat dit gevoel je leven flink beperkt, of kom je er alleen niet goed uit? Dan kan het helpen om er met een professional over te praten. Samen kun je ontdekken waar het vandaan komt en hoe je stap voor stap meer verbinding kunt ervaren.

Karolien Koolhof

Over de auteur